İlk adımlar
Birinci ayın ilk derslerinde konuştuklarımız: kanunu tanımaktan usûl vurmaya kadar altı adım.
- 1İLK DERS
Kanunu tanıyalım
- Bölümler: göğüs (ses tablası), deri ve köprü, mandallar, burgular.
- Oturuş: kanun dizlerin üstünde, uzun (pes) teller size yakın, mandallar solda.
- Yüzük ve mızrap: iki işaret parmağına; mızrap tele hafif açıyla değer.
- Vuruşlar: sağ el, sol el, iki el; tek vuruş ve çift vuruş. Tel temiz ve eşit sesle vurulur, ♩ = 60.
- 2TÜRK KANUNUNUN DÜZENİ
Akort ve 53 koma
- Ahenk: Kız ahengi. Kanun, Nevâ perdesi 440 Hz olacak biçimde akort edilir.
- Derslerde akordu birlikte yaparız: önce akort cihazıyla, sonra kulakla kontrol.
- 53 koma: bir oktav 53 komaya bölünür. Örnek: Dügâh – Bûselik 9 koma, Bûselik – Çargâh 4 koma.
- Mandal düzeni: her telin altındaki mandallar perdeyi koma koma değiştirir (aşağıda).
- 3MANDAL
Mandal ne işe yarar?
- Her telin altında mandallar vardır; her mandal perdeyi 1 koma değiştirir.
- Burgu tarafındaki mandallar perdeyi pesleştirir, göğüs tarafındakiler tizleştirir.
- Donanımdaki arızalar çalmaya başlamadan ayarlanır; aradaki arızalar çalarken çevrilir, sonra mandal eski yerine döner.
- Örnek: Bûselik → Kürdî = Bûselik telinde 5 mandal pes.
- 4TARTIMLARDAN ÖNCE
Sağ el, sol el
- Etütlerin altındaki rakamlar hangi elin vuracağını gösterir: 1 = sağ el, 2 = sol el.
- a) sağ elle başlar, b) sol elle başlar. Her etüdü önce a), sonra b) ile çalın.
- Önce yavaş tempoda, iki elin vuruşu aynı güçte çıkana kadar; sonra tempoyu adım adım hedefe yaklaştırın.
- 5NOTA
Nota ve perde adları
- Nota: sesleri kâğıda geçirmeye yarayan işaret. Yedi adı vardır: Do Re Mi Fa Sol La Si, ya da harfle C D E F G A B.
- Okunuş: Sol “Sôl”, La “Lâ” diye incelterek okunur.
- Perde adları: Do Kaba Çargâh · Re Yegâh · Mi Hüseynîaşiran · Fa Acemaşiran · Sol Rast · La Dügâh · Si Bûselik · do Çargâh.
- Bugün kullandığımız nota, Batı notası temel alınarak Rauf Yekta Bey, Hüseyin Sadettin Arel ve Dr. Suphi Ezgi'nin geliştirdiği sistemdir. Daha önce Ebced, Ali Ufkî ve Hamparsum notaları kullanılmıştı.
- 6USÛL
Usûl: zaman, mertebe, vuruş
- Zaman (mod): usûlün bir kez vurulmasının kaç birim sürdüğü; usûl sayılarının üstteki. Nîm Sofyân 2, Semâî 3 zamanlıdır.
- Mertebe: bu birimin nota değeri; alttaki sayı. Düyek usûlü 8/2, 8/4, 8/8 ya da 8/16 mertebesinde yazılabilir.
- Vuruş (darb): usûl kalıbının her parçası. El ve dizle vururken bir vuruş mertebeden kısa olamaz.
- Dizde usûl vurma: Düm sağ elle sağ dize (notada üst çizgi), Tek sol elle sol dize (alt çizgi) vurulur.
- Velveleli usûl: kudüm ya da bendirle süslü vuruş; vuruş sayısı artar, mertebeden kısa vuruşlar da girer.